Implements math lib short

docs/reference/quick-start.md

@@ -8,18 +8,18 @@ A comprehensive cheat sheet for SomonScript syntax and common patterns.
 
 ```som
 // Variables (mutable)
-тағйирёбанда ном = "Аҳмад";
-тағйирёбанда синну_сол = 25;
-тағйирёбанда фаъол = рост;
+тағ ном = "Аҳмад";
+тағ синну_сол = 25;
+тағ фаъол = рост;
 
 // Constants (immutable)
 собит ПИ = 3.14159;
 собит МАКС_СИННУ_СОЛ = 120;
 
 // With explicit types
-тағйирёбанда маълумот: сатр = "Салом";
-тағйирёбанда рақам: рақам = 42;
-тағйирёбанда мантиқӣ: мантиқӣ = нодуруст;
+тағ маълумот: сатр = "Салом";
+тағ рақам: рақам = 42;
+тағ мантиқӣ: мантиқӣ = нодуруст;
 ```
 
 ### Data Types
@@ -61,7 +61,7 @@ A comprehensive cheat sheet for SomonScript syntax and common patterns.
 }
 
 // Arrow functions (anonymous)
-тағйирёбанда ҳисоб = (а: рақам, б: рақам): рақам => а * б;
+тағ ҳисоб = (а: рақам, б: рақам): рақам => а * б;
 ```
 
 ### Advanced Functions
@@ -74,8 +74,8 @@ A comprehensive cheat sheet for SomonScript syntax and common patterns.
 
 // Rest parameters
 функсия ҷамъи_ҳама(...рақамҳо: рақам[]): рақам {
-    тағйирёбанда натиҷа = 0;
-    барои тағйирёбанда рақам аз рақамҳо {
+    тағ натиҷа = 0;
+    барои тағ рақам аз рақамҳо {
         натиҷа += рақам;
     }
     бозгашт натиҷа;
@@ -97,7 +97,7 @@ A comprehensive cheat sheet for SomonScript syntax and common patterns.
 }
 
 // Ternary operator
-тағйирёбанда натиҷа = шарт ? "рост" : "нодуруст";
+тағ натиҷа = шарт ? "рост" : "нодуруст";
 
 // Switch equivalent
 мувофиқи (қимат) {
@@ -116,17 +116,17 @@ A comprehensive cheat sheet for SomonScript syntax and common patterns.
 
 ```som
 // For loop
-барои тағйирёбанда и = 0; и < 10; и++ {
+барои тағ и = 0; и < 10; и++ {
     чоп.сабт(и);
 }
 
 // For-in loop (arrays)
-барои тағйирёбанда элемент аз массив {
+барои тағ элемент аз массив {
     чоп.сабт(элемент);
 }
 
 // For-in loop (objects)
-барои тағйирёбанда калид дар объект {
+барои тағ калид дар объект {
     чоп.сабт(калид + ": " + объект[калид]);
 }
 
@@ -147,33 +147,36 @@ A comprehensive cheat sheet for SomonScript syntax and common patterns.
 
 ```som
 // Array creation
-тағйирёбанда мева = ["себ", "мӯз", "анор"];
-тағйирёбанда рақамҳо = [1, 2, 3, 4, 5];
-тағйирёбанда холӣ: сатр[] = [];
-
-// Array methods
-мева.push("шафтолу");          // Add to end
-мева.pop();                    // Remove from end
-мева.unshift("анголур");       // Add to beginning
-мева.shift();                  // Remove from beginning
-мева.length;                   // Array length
-мева.indexOf("себ");          // Find index
-мева.includes("мӯз");         // Check if exists
+тағ мева = ["себ", "мӯз", "анор"];
+тағ рақамҳо = [1, 2, 3, 4, 5];
+тағ холӣ: сатр[] = [];
+
+// Array methods with Tajik names
+мева.илова("шафтолу");         // push - Илова ба охир
+мева.пуш("ангур");             // push (alternative)
+мева.баровардан();             // pop - Баровардан аз охир
+мева.дарозӣ;                   // length - Дарозии массив
+
+// Array iteration methods
+мева.харита(м => м.калон());   // map - Табдил додан
+мева.филтр(м => м !== "себ");  // filter - Филтр кардан
+мева.кофтан(м => м === "мӯз"); // find - Ёфтан
+мева.буридан(0, 2);            // slice - Буридан
 
 // Array iteration
 мева.forEach((элемент, индекс) => {
     чоп.сабт(`${индекс}: ${элемент}`);
 });
 
-тағйирёбанда калонҳо = мева.map(м => м.toUpperCase());
-тағйирёбанда сони_кӯтоҳ = мева.filter(м => м.length < 4);
+тағ калонҳо = мева.map(м => м.toUpperCase());
+тағ сони_кӯтоҳ = мева.filter(м => м.length < 4);
 ```
 
 ### Objects
 
 ```som
 // Object creation
-тағйирёбанда корбар = {
+тағ корбар = {
     ном: "Анвар",
     синну_сол: 30,
     шаҳр: "Душанбе",
@@ -287,8 +290,8 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
 ### Union Types
 
 ```som
-тағйирёбанда идентификатор: сатр | рақам = "user123";
-тағйирёбанда статус: "барқарор" | "хомӯш" | "дар_интизор" = "барқарор";
+тағ идентификатор: сатр | рақам = "user123";
+тағ статус: "барқарор" | "хомӯш" | "дар_интизор" = "барқарор";
 
 функсия коркард_кардан(маълумот: сатр | рақам): сатр {
     агар typeof маълумот === "сатр" {
@@ -311,7 +314,7 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
     сатҳи_дастрасӣ: рақам;
 }
 
-тағйирёбанда супер_корбар: Корбар & Админ = {
+тағ супер_корбар: Корбар & Админ = {
     ном: "Алӣ",
     синну_сол: 30,
     сатҳи_дастрасӣ: 9
@@ -321,19 +324,19 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
 ### Tuple Types
 
 ```som
-тағйирёбанда координата: [рақам, рақам] = [41.2, 69.1];
-тағйирёбанда корбар_маълумот: [сатр, рақам, мантиқӣ] = ["Анвар", 25, рост];
+тағ координата: [рақам, рақам] = [41.2, 69.1];
+тағ корбар_маълумот: [сатр, рақам, мантиқӣ] = ["Анвар", 25, рост];
 
 // Named tuple
-тағйирёбанда нуқта: [х: рақам, у: рақам, номи_шаҳр: сатр] = [41.2, 69.1, "Душанбе"];
+тағ нуқта: [х: рақам, у: рақам, номи_шаҳр: сатр] = [41.2, 69.1, "Душанбе"];
 ```
 
 ## Error Handling
 
 ```som
 // Try-catch-finally
 кӯшиш {
-    тағйирёбанда натиҷа = хатарнок_амал();
+    тағ натиҷа = хатарнок_амал();
     чоп.сабт(натиҷа);
 } гирифтан (хато) {
     чоп.хато("Хато рух дод:", хато.паём);
@@ -408,7 +411,7 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
 
 ```som
 // Promise creation
-тағйирёбанда ваъда = нав Promise<сатр>((ҳал_кардан, рад_кардан) => {
+тағ ваъда = нав Promise<сатр>((ҳал_кардан, рад_кардан) => {
     setTimeout(() => {
         ҳал_кардан("Муваффақият");
     }, 1000);
@@ -427,8 +430,8 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
 ```som
 ҳамзамон функсия маълумот_гирифтан(url: сатр): Promise<сатр> {
     кӯшиш {
-        тағйирёбанда ҷавоб = интизор fetch(url);
-        тағйирёбанда маълумот = интизор ҷавоб.text();
+        тағ ҷавоб = интизор fetch(url);
+        тағ маълумот = интизор ҷавоб.text();
         бозгашт маълумот;
     } гирифтан (хато) {
         чоп.хато("Хато дар гирифтани маълумот:", хато);
@@ -438,7 +441,7 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
 
 // Usage
 ҳамзамон функсия асосӣ() {
-    тағйирёбанда маълумот = интизор маълумот_гирифтан("https://api.example.com");
+    тағ маълумот = интизор маълумот_гирифтан("https://api.example.com");
     чоп.сабт(маълумот);
 }
 ```
@@ -448,14 +451,14 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
 ### Basic Template Literals
 
 ```som
-тағйирёбанда ном = "Аҳмад";
-тағйирёбанда синну = 25;
+тағ ном = "Аҳмад";
+тағ синну = 25;
 
 // String interpolation
-тағйирёбанда паём = `Салом, ${ном}! Шумо ${синну} сола доред.`;
+тағ паём = `Салом, ${ном}! Шумо ${синну} сола доред.`;
 
 // Multiline strings
-тағйирёбанда матни_чандсатра = `
+тағ матни_чандсатра = `
 Ин сатри якум
 Ин сатри дуюм
 Ин сатри сеюм
@@ -466,14 +469,14 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
 
 ```som
 // Expression evaluation
-тағйирёбанда ҳисоб = `Натиҷа: ${2 + 3}`;
+тағ ҳисоб = `Натиҷа: ${2 + 3}`;
 
 // Function calls in templates
 функсия форматкунии_сана(сана: Date): сатр {
     бозгашт сана.toLocaleDateString();
 }
 
-тағйирёбанда паёми_сана = `Имрӯз: ${форматкунии_сана(нав Date())}`;
+тағ паёми_сана = `Имрӯз: ${форматкунии_сана(нав Date())}`;
 ```
 
 ## Common Operators
@@ -530,32 +533,68 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
 ### Console
 
 ```som
+// Basic console methods
 чоп.сабт("Паём");              // console.log
 чоп.хато("Хато");              // console.error
 чоп.огоҳӣ("Огоҳӣ");           // console.warn
 чоп.маълумот("Маълумот");      // console.info
+чоп.исфти("Debug");            // console.debug
+
+// Console table and grouping
+чоп.ҷадвал(маълумот);          // console.table
+чоп.гуруҳ("Гуруҳ");           // console.group
+чоп.гуруҳ_охир();              // console.groupEnd
+чоп.гуруҳ_пӯшида("Пӯшида");  // console.groupCollapsed
+
+// Console timing
+чоп.вақт("timer");            // console.time
+чоп.вақт_сабт("timer");       // console.timeLog
+чоп.вақт_охир("timer");       // console.timeEnd
+
+// Console counting and misc
+чоп.қайд("counter");          // console.count
+чоп.қайд_асл("counter");      // console.countReset
+чоп.тасдиқ(шарт, "паём");     // console.assert
+чоп.полиз();                   // console.clear
+чоп.феҳрист(объект);          // console.dir
+чоп.пайҷо();                   // console.trace
 ```
 
-### Math
+### Math (Риёзӣ)
 
 ```som
-Риёзӣ.дуръшака(9);            // Math.sqrt(9) = 3
-Риёзӣ.қувват(2, 3);           // Math.pow(2, 3) = 8
-Риёзӣ.тасодуфӣ();            // Math.random()
-Риёзӣ.дузкунӣ(4.7);          // Math.round(4.7) = 5
-Риёзӣ.боло(4.2);             // Math.ceil(4.2) = 5
-Риёзӣ.поён(4.7);             // Math.floor(4.7) = 4
+// Math methods - Методҳои математикӣ
+Риёзӣ.дуръшака(9);            // Math.sqrt(9) = 3 - Решаи квадратӣ
+Риёзӣ.қувват(2, 3);           // Math.pow(2, 3) = 8 - Қувват/дараҷа
+Риёзӣ.тасодуфӣ();            // Math.random() - Рақами тасодуфӣ (0-1)
+Риёзӣ.дузкунӣ(4.7);          // Math.round(4.7) = 5 - Гирдкунӣ
+Риёзӣ.боло(4.2);             // Math.ceil(4.2) = 5 - Гирдкунӣ ба боло
+Риёзӣ.поён(4.7);             // Math.floor(4.7) = 4 - Гирдкунӣ ба поён
+
+// Complex calculations example
+тағ радиус = 5;
+тағ майдон = 3.14159 * Риёзӣ.қувват(радиус, 2);
+тағ аз_1_то_10 = Риёзӣ.поён(Риёзӣ.тасодуфӣ() * 10) + 1;
 ```
 
 ### String Methods
 
 ```som
-сатр.дарозӣ;                  // string.length
-сатр.калон();                 // string.toUpperCase()
-сатр.хурд();                  // string.toLowerCase()
-сатр.қисмат(0, 5);           // string.substring(0, 5)
-сатр.ҷойгузин("a", "b");     // string.replace("a", "b")
-сатр.ҷудокунӣ(",");          // string.split(",")
+// String properties and methods
+сатр.дарозӣ;                  // string.length - Дарозии сатр
+сатр.калон();                 // string.toUpperCase() - Ба ҳарфҳои калон
+сатр.хурд();                  // string.toLowerCase() - Ба ҳарфҳои хурд
+сатр.қисмат(0, 5);           // string.substring(0, 5) - Зерсатр
+сатр.ҷойгузин("a", "b");     // string.replace("a", "b") - Иваз кардан
+сатр.ҷудокунӣ(",");          // string.split(",") - Ҷудо кардан
+сатр.пайвастан(" Ҷаҳон");     // string.concat(" World") - Пайваст кардан
+
+// Example usage
+тағ матн = "Салом, Ҷаҳон!";
+чоп.сабт(матн.дарозӣ);        // 13
+чоп.сабт(матн.калон());       // САЛОМ, ҶАҲОН!
+чоп.сабт(матн.хурд());        // салом, ҷаҳон!
+чоп.сабт(матн.қисмат(0, 5));  // Салом
 ```
 
 ## Best Practices
@@ -564,8 +603,8 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
 
 ```som
 // Variables: camelCase in Tajik
-тағйирёбанда номиКорбар = "Анвар";
-тағйирёбанда синнуСолиКорбар = 25;
+тағ номиКорбар = "Анвар";
+тағ синнуСолиКорбар = 25;
 
 // Constants: UPPER_CASE
 собит МАКС_АНДОЗА = 100;
@@ -606,7 +645,7 @@ Object.entries(корбар);        // Get key-value pairs
 ```som
 // Always handle potential errors
 кӯшиш {
-    тағйирёбанда натиҷа = амали_хатарнок();
+    тағ натиҷа = амали_хатарнок();
     // Handle success
 } гирифтан (хато) {
     // Handle specific error types

example-fibonacci.som

@@ -0,0 +1,39 @@
+// 🔢 Ҳисобкунандаи силсилаи Фибоначчӣ
+
+функсия фибоначчӣ(н) {
+    агар (н <= 1) {
+        баргардон н;
+    }
+    баргардон фибоначчӣ(н - 1) + фибоначчӣ(н - 2);
+}
+
+// Чопи силсилаи Фибоначчӣ
+чоп.сабт("🇹🇯 Силсилаи Фибоначчӣ:");
+чоп.сабт("─────────────────────");
+
+барои (тағйирёбанда и = 0; и <= 10; и++) {
+    тағйирёбанда натиҷа = фибоначчӣ(и);
+    чоп.сабт("F(" + и + ") = " + натиҷа);
+}
+
+чоп.сабт("");
+чоп.сабт("✨ Ҳисоб анҷом ёфт!");
+
+// Версияи оптимизатсияшуда бо кэш
+функсия фибоначчӣБоКэш(н, кэш = {}) {
+    агар (н дар кэш) {
+        баргардон кэш[н];
+    }
+
+    агар (н <= 1) {
+        баргардон н;
+    }
+
+    кэш[н] = фибоначчӣБоКэш(н - 1, кэш) + фибоначчӣБоКэш(н - 2, кэш);
+    баргардон кэш[н];
+}
+
+чоп.сабт("");
+чоп.сабт("⚡ Версияи тез (бо кэш):");
+тағйирёбанда натиҷаи_калон = фибоначчӣБоКэш(30);
+чоп.сабт("F(30) = " + натиҷаи_калон);

example-greeting.som

@@ -0,0 +1,3 @@
+агар (рост) {
+    чоп.сабт("Точикистон ба пеш!!!");
+}